Kawa i udar mózgu - czy to połączenie jest dobre czy złe?

Dobre wieści: kawa a ryzyko udaru.

Proste pytanie - czy mogę pić kawę po udarze mózgu?

Związek między kawą a udarem mózgu zawiera zarówno dobre, jak i złe wieści.
Zacznijmy od dobrych: picie co najmniej jednej filiżanki kawy dziennie wiąże się w badaniach populacyjnych z około 20% niższym ryzykiem udaru w porównaniu do osób, które kawy nie piją w ogóle.

Podobny efekt obserwuje się przy zielonej herbacie - 2-3 filiżanki dziennie wiązały się z około 14% niższym ryzykiem udaru, a 4 i więcej filiżanek dziennie - z 20% niższym ryzykiem. Co ciekawe, połączenie picia co najmniej jednej filiżanki kawy lub dwóch filiżanek zielonej herbaty dziennie wiązało się z aż 32% niższym ryzykiem udaru krwotocznego (krwotoku śródmózgowego) w porównaniu do osób pijących te napoje sporadycznie.
Badacze zauważyli też, że osoby regularnie pijące kawę i zieloną herbatę częściej podejmowały aktywność fizyczną. Ponieważ regularny ruch sam w sobie zmniejsza ryzyko udaru, poprawiając zdrowie układu sercowo-naczyniowego, część tej korzyści może wynikać właśnie ze stylu życia, a nie z samej kawy.

Co mówią badania

Dane te pochodzą z dużego japońskiego badania kohortowego (ponad 83 000 osób, średnio 13 lat obserwacji), opublikowanego w czasopiśmie Stroke Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Późniejsze duże badania - m.in. analiza ponad 365 000 osób opublikowana w PLOS Medicine w 2021 roku - potwierdziły podobny kierunek zależności: osoby pijące 2-3 filiżanki kawy i 2-3 filiżanki herbaty dziennie miały około 32% niższe ryzyko udaru niż osoby niepijące żadnego z tych napojów. Pełne odniesienia znajdziesz w sekcji Źródła.

Kofeina a przeciwutleniacze.

Pomijając samą kofeinę, prawdziwe korzyści zdrowotne kawy i zielonej herbaty tkwią głównie w ich silnych przeciwutleniaczach (m.in. kwasie chlorogenowym w kawie i katechinach w zielonej herbacie). Przeciwutleniacze pomagają neutralizować wolne rodniki - szkodliwe cząsteczki związane z rozwojem miażdżycy i innych niekorzystnych zmian w naczyniach krwionośnych.

Miażdżyca i udar mózgu są ze sobą ściśle powiązane - zwężone i usztywnione przez blaszki miażdżycowe naczynia łatwiej ulegają zablokowaniu przez skrzeplinę, co jest najczęstszą przyczyną udaru niedokrwiennego. Dbanie o zdrowie naczyń krwionośnych - również poprzez odpowiednio dobraną dietę - jest więc jednym z elementów profilaktyki kolejnego udaru.

Kto nie powinien pić kawy?

Osobom z niekontrolowanym nadciśnieniem warto zamiast kawy sięgać po przeciwutleniacze ze źródeł bezkofeinowych - na przykład jagody, granaty czy inne owoce jagodowe. Większość produktów polecanych w diecie wspierającej powrót do zdrowia po udarze jest bogata właśnie w przeciwutleniacze, i to prawdopodobnie nie przypadek.

Kawa a leki po udarze.

Jeśli jesteś po udarze i przyjmujesz leki, warto wiedzieć, że kofeina może wchodzić w interakcje z niektórymi z nich lub nasilać ich działania niepożądane:

• Leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe - kofeina sama w sobie nie zwiększa bezpośrednio ryzyka krwawienia, ale duże ilości kawy mogą nasilać kołatanie serca i niepokój, co bywa mylone z objawami niepożądanymi leków - o wszelkich niepokojących objawach informuj lekarza prowadzącego.
• Leki na nadciśnienie - kofeina może chwilowo podnosić ciśnienie, co u części pacjentów utrudnia ocenę skuteczności leczenia hipotensyjnego.
• Leki uspokajające i nasenne, stosowane np. przy zaburzeniach snu po udarze - kofeina, jako substancja pobudzająca, może osłabiać ich działanie, jeśli jest spożywana w drugiej połowie dnia.

To ogólne wskazówki - dawkowanie kawy bezpieczne w Twoim konkretnym przypadku (rodzaj udaru, przyjmowane leki, choroby współistniejące) najlepiej ustalić indywidualnie z lekarzem prowadzącym lub kardiologiem.

A co z kawą z cukrem i śmietanką?

Skoro kawa może pomagać zapobiegać udarom, nie warto pozwolić, by dodatki odbierały jej tę korzyść. Spożywanie kawy z dużą ilością przetworzonego cukru i sztucznych zamienników śmietanki niesie ze sobą osobne problemy - przetworzone słodziki mogą sprzyjać stanom zapalnym i pośrednio zwiększać ryzyko sercowo-naczyniowe.

Najlepszym rozwiązaniem jest przyzwyczajenie się do czarnej kawy. Jeśli to zbyt trudne, warto wybierać najmniej przetworzone dodatki, na przykład cukier surowy, zamiast gotowych, wysoko przetworzonych zamienników.

Najczęściej zadawane pytania

Czy kawa zwiększa ryzyko udaru mózgu?

Z dostępnych badań populacyjnych wynika coś przeciwnego - umiarkowane picie kawy (1-3 filiżanki dziennie) wiąże się raczej z niższym, a nie wyższym ryzykiem udaru. Wyjątkiem są osoby z niekontrolowanym nadciśnieniem tętniczym, u których duże ilości kofeiny mogą być niekorzystne.

Ile kawy dziennie jest bezpieczne po udarze?

Nie ma jednej uniwersalnej liczby dla wszystkich pacjentów - w badaniach korzyści obserwowano już przy 1 filiżance dziennie. Konkretną, bezpieczną dla Ciebie ilość, uwzględniającą rodzaj udaru i przyjmowane leki, najlepiej ustalić z lekarzem prowadzącym.

Czy zielona herbata działa podobnie jak kawa?

Tak - w cytowanych badaniach zielona herbata również wiązała się z niższym ryzykiem udaru, a efekt rósł wraz z liczbą wypijanych filiżanek dziennie. Mechanizm jest częściowo inny niż w przypadku kawy - opiera się głównie na katechinach, silnych przeciwutleniaczach zawartych w zielonej herbacie.

Czy kawa z cukrem ma takie same korzyści jak czarna kawa?

Nie do końca - duże ilości przetworzonego cukru i sztucznych dodatków mogą sprzyjać stanom zapalnym i częściowo niwelować korzyści płynące z samej kawy. Najkorzystniejsza jest kawa czarna lub z minimalną ilością nieprzetworzonych dodatków.

Masz więcej prostych pytań? Może mamy na odpowiedź.